Cahide Kaç Yıllık? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
İstanbul, her köşesiyle insanın gözünü açıp kalbinin hızla çarptığı bir şehir. Herkesin bir şekilde kendi derdine düştüğü, hızla geçen bir hayatta, bazen sokakta yürürken dikkatimi çeken şeyler oluyor. Çeşitli insan gruplarının hayatlarında, kendi kimliklerinden ve geçmişlerinden ne kadar farklı şekillerde etkilendiklerini görmek, insanı düşündürüyor. Bu yazıda, işte tam da bu nokta üzerinden, “Cahide kaç yıllık?” sorusunu, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında ele alacağım.
Cahide Kaç Yıllık? Bir Soru, Bir Toplumsal Miras
Her gün karşılaştığımız bu tür sorular, aslında sadece zamanın ne kadar geçtiğiyle ilgili değildir. Bu soru, toplumumuzda kadının yaşadığı dönüşümü, zaman içinde toplumsal normların nasıl evrildiğini ve insan hakları bağlamındaki değişimleri de sembolize eder. “Cahide kaç yıllık?” sorusu, belki de bir kadının toplumdaki yerini, yaşadığı zorlukları, toplumsal rollerin ne kadar “değişken” olduğunu sorgulamak için mükemmel bir metafordur.
Kendim de bir sivil toplum kuruluşunda çalışan bir insan olarak, genellikle sosyal adalet, eşitlik ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği gibi kavramlar üzerinde yoğunlaşıyorum. Özellikle kadın hakları ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği üzerinde düşündüğümde, bu tür basit gibi görünen soruların çok daha derin anlamlar taşıdığını fark ediyorum.
Toplumsal Cinsiyetin Gölgesindeki Bir Soru
Bir sabah, sabah trafiğinde otobüste yanımda iki farklı kadının sohbetine kulak misafiri oldum. Biri, “Cahide kaç yıllık?” sorusunu soran bir kadındı. Diğeriyse cevap vermek yerine, yüzüne hafif bir gülümseme yerleştirmişti. O an fark ettim ki, bu soru aslında bir kadının yaşadığı toplumsal baskıları, beklentileri ve onları yerine getirme çabasını da bir anlamda simgeliyor. Birinin yaşını sormak, basit bir bilgi edinme süreci gibi görünse de, toplumsal cinsiyet rollerinin bir sonucu olarak kadınların yaşına duyulan ilgi, toplumsal yapıyı ve kadınların konumunu nasıl etkiliyor?
Kadınların yaşlarının toplumda belirli bir sınırda değerlendirilmesi, farklı toplumsal yapılar ve geleneklerle şekillenen bir olgudur. Örneğin, yaşlarının üzerlerine yazılan “görünür” ve “görünmez” etiketler, kadınları pek çok açıdan sınırlıyor. Kimliklerinin sorgulanmasından, yaşlarına yönelik basmakalıp değerlendirmelere kadar, bu tür etiketlemeler kadınları oldukça zor durumda bırakabiliyor.
Çeşitli Toplum Grupları ve “Cahide Kaç Yıllık?” Sorusu
Bir de işin çeşitlilik kısmı var. İstanbul’daki farklı insan gruplarının yaşam pratikleri, “Cahide kaç yıllık?” sorusuna verdikleri cevapları çok farklı kılıyor. Kadınlar arasında da bu soruya verilen tepkiler çeşitleniyor. Kimileri, “Yaşımı sormak ne kadar saçma!” derken, kimileri bunu sıradan bir soruya dönüştürebiliyor. Bu sorunun arkasında her kadının yaşadığı toplumsal deneyim, inandığı değerler ve aldığı eğitimin etkisi bulunuyor. Kimi kadınlar, yaşlarının tamamen gizlenmesini isterken, kimileri bunu adeta bir “hak” olarak görüp, kendi kimliklerini yaşları üzerinden tanımlarlar.
Bir gün, bir arkadaşımla sohbet ederken, “Bir kadının yaşının sorulması, genellikle toplumda ne kadar yer bulduğuyla orantılıdır,” demişti. Kadınların yaşlarıyla ilgili sorgulamaların, genellikle toplumda bir kadının değerini belirleyen unsurlar olduğunu düşündüm. Bu noktada, farklı sosyal sınıflardan ve kültürel geçmişlerden gelen kadınların bu soruya verdikleri cevaplar, bazen toplumsal eşitsizliklere işaret eder. Bir kadın, toplumsal olarak daha az değer verilen bir gruptan geliyorsa, bu tür bir soruya verdiği tepki de değişiyor.
Sosyal Adalet Perspektifinden “Cahide Kaç Yıllık?”
Toplumsal adalet bağlamında, yaş üzerinden kadınların varlıklarını sorgulamak, onlara biçilen rollerin ve toplumdaki güç dinamiklerinin bir yansımasıdır. Kadınların yaşları, çoğu zaman onların sosyal konumlarıyla doğrudan ilişkilidir. Örneğin, bazı topluluklarda kadınların yaşları, toplumda “değerli” olma yaşıyla bağlantılıdır. Genç yaşta evlenmek, erken yaşta çocuk sahibi olmak, toplumun onları “tamamlanmış” olarak kabul etmesine yol açabilir. Kadın, belirli bir yaşa geldikçe toplumun gözünde değerini yitiriyor. O yüzden bu sorular, aslında bilinçli ya da bilinçsizce kadınların toplumsal statülerine bir referans olmaktadır.
Bu durumu daha somut bir şekilde gözlemlediğimde, özellikle kırsal bölgelerde yaşayan kadınların yaşlarının, daha fazla ciddiye alındığını, bu kadınların genç yaşta annelik rollerine hapsolduklarını görüyorum. Halbuki, aynı yaşta bir şehirli kadının kendine daha fazla alan tanıması ve farklı sosyal kimliklere bürünebilmesi daha olası.
Sonuç: Toplumsal Eşitsizliğe Karşı Bir Sorudan Fazlası
Sonuçta, “Cahide kaç yıllık?” sorusu, yalnızca basit bir bilgi edinme aracı değil. Bu soruya verilen tepkiler, kadınların yaşadığı toplumsal eşitsizliği, bu eşitsizliğin kültürel ve sosyal yapılarla nasıl iç içe geçtiğini ve toplumun kadına biçtiği rolü açıkça gözler önüne seriyor. Her bir soru, her bir tepki, aslında bu büyük yapının bir parçasıdır. Ve bu yapıyı değiştirmek, hepimizin sorumluluğudur. Yaş ve cinsiyet üzerinden yapılan değerlendirmeler, toplumsal yapıyı sorgulamak ve daha adil bir toplum inşa etmek adına önemli bir fırsat olabilir.
Şunu unutmamalıyız ki, her kadının yaşına, geçmişine ve geleceğine dair verdiği cevaplar, sadece kendi hikayesini değil, tüm toplumun geldiği noktayı da gösterir. Bu yüzden, birinin “Cahide kaç yıllık?” sorusunu sormak, aslında sadece bir yaş merakından öteye gidiyor; toplumsal yapıyı, kimlikleri ve eşitsizlikleri de sorgulamak demek.